موسسه مطالعات و پژوهش هاي سياسي

گام سيزدهم ؛ نیمه دوم مهر ماه 1357

985 بازديد   

 با حضور امام خميني در شهر پاريس، روند مبارزههاي مردمي در ايران شكل ديگري گرفت، چرا كه گسترش كنشهاي سياسي ايشان در پايتخت فرانسه، سخنرانيها، پيامها و رويدادهايي را رقم زد كه همگي منتهي به راهبري نهضت اسلامي به سوي آن هدف بزرگ شد. ارتباط امام با مردم به آن حد رسيد كه اداره ايران عملاً در دستان امام خميني قرار گرفت. در همين زمان است كه رهبر انقلاب در 22 مهر، در خلال گفتوگوي خويش با خبرنگار روزنامه فرانسوي فيگارو، براي نخستين بار نظام حكومتي جايگزين خود را اعلام ميكنند و از جمهوري اسلامي به عنوان حكومت آينده كشور ايران نام ميبرند. اقامت در پاريس آن هم در كاشانهاي كوچك چند روزي بيشتر دوام نياورد و به دليل پاسخگو نبودن آن محل به حجم مراجعان، ايشان به باغي كوچك در حومه پاريس (نوفل لوشاتو) نقل مكان كردند.

 نيمه دوم مهرماه آميخته است با تظاهرات پرشور و پرحجم دانشآموزان كشور. امام در شانزدهم مهر به مناسبت آغاز سال تحصيلي از دانشآموزان، دانشجويان و طلاب علوم ديني ميخواهند تا برچيده شدن رژيم سلطنتي از پاي ننشينند. امام در همين پيام تمسك برخي روحانيان و سياسيون مخالف حكومت شاه به قانون اساسي را تقبيح كردند و صراحتاً قانون اساسي را مغاير خواستهايي دانستند كه مردم براي آنها، قيام كردهاند. همين پيام به همراه جنبشهاي دانشآموزي كه از ابتداي مهرماه آغاز شده بود، موجب شد كه مُهر تعطيلي به روي بيشتر كلاسهاي مراكز آموزشي، به ويژه دورههاي راهنمايي، متوسطه و دانشگاهها بخورد. با اين كه شاه و همسرش با شركت در مراسمي در دانشگاه تهران شروع سال تحصيلي دانشگاهها را در پانزدهم مهرماه اعلام كرده بودند، اما دانشجويان از تشكيل كلاسهاي درس جلوگيري كردند.

 حكومت نظامي در 12 شهر ايران نتوانست عامل بازدارندهاي براي اعتصابات، تظاهرات و راهپيماييهاي دانشآموزان و دانشجويان باشد. موج اين اعتصابها، به استانهاي مرزي به ويژه كردستان هم رسيد. تظاهرات روز هفدهم مهر در سنندج بسيار گسترده بود. تيراندازي مأموران به سوي جوانان، عده زيادي مجروح به جا گذاشت كه ظاهراً برخي از آنان به شهادت رسيدند. رويداد مشابهي هم در شهرهاي آمل و بابل رخ داد كه با به جا ماندن تعدادي شهيد، تنور مخالفتها را گرمتر كرد. با كشيدن شدن پاي فرهنگيان به اعتصابات، بزرگترين نهاد آموزشي كشور رودرروي حكومت شاه قرار گرفت. همپاي اين اعتراضات، دست از كار كشيدن كارگران و كارمندان همچنان گريبان ادارات، سازمانها و كارخانهها را گرفته بود.

 روز بيستوچهارم مهر مصادف بود با چهلم شهداي 17 شهريور در ميدان ژاله تهران. اين روز از طرف روحانيان قم، تهران و ديگر شهرها و نيز چهرههاي سياسي مبارز، روز عزاي ملي اعلام شد. در اعلاميههايي كه اين گروهها منتشر نمودند، سالگرد فقدان آيتالله حاجسيدمصطفي خميني را نيز مقارن همين روز اعلام كردند. با اعلام اين روز به عنوان عزاي ملي، برخي را گمان بر اين رفت كه حكومت شاه براي پيشگيري از حوادث آن، دولت نظامي بر سر كار خواهد آورد. اين پيشبيني در پانزدهم آذر تحقق يافت، اما آن روز تقريباً همه شهرهاي بزرگ ايران شاهد تظاهرات عليه حكومت شاه بود. اين تظاهرات در شهرهايي چون كرمان، انديمشك، دزفول و زنجان با خون مردم آن شهرها گلگون شد. با اين كه در دزفول حداقل پنج شهيد و دهها زخمي به جا ماند، اما حادثه مسجد كرمان تأثير مضاعفي بر روند انقلاب به جا گذاشت. دستگاه امنيتي و انتظامي حكومت شاه با گرد آوردن گروههايي از حاشيهنشينان و كوليان شهر كرمان، در يورشي هماهنگشده به مسجد جامع شهر، بخشي از وسايل مسجد، از جمله كتاب آسماني قرآن را به آتش كشيد و با ضرب و شتم حاضران (با گلوله، چوب، باتوم و گاز اشكآور) حادثه تلخي به بار آورد.

 با اين كه در اين واقعه فقط يك نفر به شهادت رسيد، اما شكستن حرمت خانه خدا، واكنش همه آحاد مردم را برانگيخت؛ به طوري كه از آن پس، يكي از خواستهاي اعتصابكنندگان و راهپيمايان، مجازات عاملان فاجعه مسجد جامع كرمان بود.

 مردم تهران در چهلم كشتار 17 شهريور در بهشت زهرا گرد آمدند و زير برق نيزههاي مأموران حكومت نظامي مراسمي اجرا كردند. واپسين حادثه تلخ اين دوره، در همدان رخ داد. سيام مهرماه در بين مردم همدان شايع شد، يك دختر دانش آموز پس از دستگيري به دست عوامل انتظامي مورد آزار جنسي قرار گرفته است. تظاهراتي كه مردم همدان عليه اين اقدام صورت دادند، سه شهيد و 16 مجروح به جا گذاشت.

هدایت الله بهبودی، فصلنامه مطالعات تاریخی، ش 31


نظرات خوانندگان:
 
چنانچه نقدی یا نظری به اثر یا مطلب فوق دارید آن را بیان فرمایید.
نام:
نام خانوادگی:
پست الکترونیک:
متن پیام:

 
 استفاده از مطالب اين سايت با ذکر منبع بلامانع است.