گنبد در آتش فتنه ضد انقلاب

   744 بازديد   
گنبد در آتش فتنه ضد انقلاب

گنبدكاووس از جمله مناطقی بود كه در آغازین روز های پس از پیروزی انقلاب اسلامی دچار ناآرامی گردید. در این منطقه عوامل متعدد و پیچیده ‏ای در كنار هم قرار گرفته و شرایط منطقه ‏ای و قومی مورد استفاده ضد انقلاب واقع شده و موجب نا آرامی و اغتشاش در این ناحیه شد.

  نگاهی به حوادث گنبدكاووس در اوایل پیروزی انقلاب 

 یكی ازعوامل متعددی كه در گنبد در بسترسازی نا آرامی‏ها نقش آفرینی كرد مسئله زمین بود. گنبد كاووس سرزمین‏ های مستعد و مرغوبی داشت كه قبل از انقلاب همواره مورد توجه ایادی حكومت و وابستگان خاندان سلطنتی بود. ریشه این مسائل حتی به دوران حكومت رضا شاه باز می‏ گشت. از اعضای خاندان سلطنتی پهلوی كه در گنبد دارای املاك و مستغلات بودند می ‏توان از غلامرضا پهلوی و شمس پهلوی و فاطمه پهلوی نام برد. هر یك از نامبردگان در منطقه گنبد زمین ‏ها، كارخانجات و املاك و مستغلات وسیعی داشتند. بدیهی بود كه وقوع انقلاب املاك عمدتاً غصبی زمینداران بزرگ و وابستگان آنها را ناراضی ساخته بود. آنان به دنبال فرصتی بودند تا آب رفته را به جوی بازگردانند. از دیگر مسائلی كه باز به موضوع زمین مربوط می‏ شد تحریك مردم برای باز پس گیری زمین‏های غصبی از غاصبین غیر بومی بود.

مسئله دیگر مسئله قومیت و مذهب بود. تركیب مذهبی منطقه از اهل سنت و تشیع تشكیل شده بود. ضمن اینكه عناصری از بهائیان بویژه وابستگان به هژبر یزدانی از بهائیان ثروتمند و معروف در این منطقه فعالیت داشتند. از نظر قومی نیز اكثریت ساكنین از تركمانان بودند و به زبان تركمنی تكلم می‏ كردند.

به عوامل پیش گفته فعالیت عوامل ساواك و نیز گروه ‏های چپ بویژه چریك‏ های فدایی خلق را باید اضافه نمود. این نیرو ها با توجه به وجود زمینه ‏های مستعد در منطقه در آنجا فعال بودند.

به هر حال موضوعات مذكور كه از پیچیدگی ‏ها و حساسیت‏ های ویژه‏ ای برخوردار بود، نیاز به یك برنامه‏ ریزی صحیح و اصولی داشت. دوران پر تلاطم اوایل انقلاب مانع از برنامه ‏ریزی دقیق و حل و رفع تدریجی مشكلات عدیده ‏ای كه طی سالیان متمادی در منطقه ریشه دوانیده بود، می‏ شد. در این میان شورای انقلاب، به عنوان نهاد تقنینی كشور كه در این زمان در جایگاه مجلس شورای اسلامی قرار داشت به واسطه عقاید و موضع ‏گیری ‏های انقلابی كه نافی استثمار و حامی طبقه مستضعف بود، حل مسئله زمین را در این منطقه در دستور كار خود قرار داد. لذا برای انجام این منظور، هیئتی سه نفره، متشكل از آقایان منتظری، مشكینی و بهشتی، مامور بررسی و اجرای طرح واگذاری زمین شدند. این هیئت برای انجام طرح، قوانین مربوطه را تهیه نمودند.1

در این میان ضد انقلاب بسیار زود تر وارد عمل شده و سعی نمود از بستر مناسبی كه برای ایجاد نا آرامی و اغتشاش در منطقه گنبد وجود داشت بهره ‏برداری كند. ماجرا از فردای پیروزی انقلاب و از آنجایی آغاز شد كه در روز 23 بهمن 57 جوانان انقلابی تركمن به شهربانی گنبد حمله و نیرو های حاضر در پاسگاه را خلع سلاح كردند. در بعد از ظهر همان روز چریك های فدایی خلق و هواداران آنها به مردم انقلابی مستقر در شهربانی هجوم بردند و خواهان تقسیم سلاح ها شدند. چریك ‏های فدایی خلق شایعه كرده بودند، «شیعه ‏ها تفنگ ها را گرفته ‏اند و قصد تلافی حمله چماق به دست ‏های تركمن در دوران پهلوی را دارند.»‏

چریك‏ های فدایی به تشكیل ستادی با نام «ستاد خلق تركمن» پرداخته و شروع به سازماندهی یك جنگ شهری نمودند. آنان تحت عنوان این ستاد اقدام به مصادره اراضی كرده و در برخورد با مردم شدید ترین جنایت‏ ها را مرتكب شدند.2 جنایت ضد انقلاب در این منطقه به گونه ‏ای بود كه به هنگام دیدار پاسداران انقلاب اسلامی‏ گنبد و عده‏ ای از مردم این شهر با امام خمینی (ره) مادری از میان جمعیت بلند شده با اشاره به گوشه‏ای ازجنایت‏ های وحشتناك گروهك‏ های ضد انقلاب در گنبد گفت: «ای رهبر، من شرم‏ دارم كه مادری با گریه می ‏گفت در جلوی روی من این گروه جنایتكار به دخترم تجاوز كرده و سر از بدن او جدا كردند.»‏ در مقابل این وقایع، پاسداران انقلاب اسلامی حاضر در منطقه به همراه دیگر نیروهای انقلابی، سعی كردند ضمن مقابله با ضد انقلاب، با حمایت از دهقانان بی‏زمین و اجرای طرح تقسیم اراضی و نیز تشكیل شوراهای اسلامی از مشكلات و مسائل منطقه گنبد بكاهند.

ستاد مركزی شورای خلق تركمن، استراتژی آشوب سیاسی را به بهانه ‏های مختلف، دامن می‏ زد و زد و خورد و درگیری‏ های پراكنده ‏ای را در گنبد به وجود می ‏آورد. در روز 7 فروردین ماه 1358، رئیس شهربانی و عده ‏ای از سربازان اعزامی به این منطقه از سوی ضد انقلاب دستگیر شدند. متعاقب این جریان زد و خورد ها و درگیری‏ ها گسترش یافت و نا آرامی ابعاد وسیع ‏تری یافت. یك روز بعد، در هشتم فروردین ماه هیئت اعزامی از سوی دولت، خلیل الله رضایی، محمد طاهر ملیحی و نماینده وزارت كشور وارد گنبد كاووس شدند. هیئت مذكور سعی داشت از طریق مذاكره با سران ستاد مركزی خلق تركمن آنها را از ادامه زد و خورد و ایجاد اغتشاش و نا آرامی باز دارد. در قبال مواضع و نظرات هیئت اعزامی، ستاد مركزی شورای خلق تركمن نیز شرایطی را برای توقف درگیری ‏ها و نا آرامی تعیین كرد. شرایط این ستاد كه در هشت ماده، به قرار زیر اعلام شده بود:

1. كلیه دستگیر شدگان به فوریت آزاد شوند.

2. تمامی اسناد و مدارك و سلاح‏ های ستاد مركزی تركمن صحرا به این مركز بازگردانده شود.‏

3. كلیه خسارت‏‏ های وارده جبران گردد.‏

4. آزادی فعالیت ستاد شورا‏ ها در سراسر منطقه تضمین شود.‏

5. ضد‏ انقلابیون حوادث اخیر، اعم از نظامی و غیر نظامی در حضور نمایندگان واقعی خلق تركمن و ستاد شورا ها به فوریت معرفی و محاكمه شوند.‏

6. كلیه اعلامیه‏ ‏هایی كه علیه انقلابیون، تا كنون صادر گردیده، از سوی مقامات مسئول محكوم شود.‏

7. عناصر ضد‏ انقلابی كه به مردم حمله كردند، اسلحه خود را به شورای مركب از نمایندگان خلق تركمن واگذار كنند.‏

8. كلیه شورا‏ های تشكیل شده و در حال تشكیل از سوی مردم، به رسمیت شناخته شوند.3

هر چند اقدامات هیئت اعزامی به گنبد موقتاً به درگیری‏ ها پایان داد اما دوام آرامش حاصله دیری نپایید و اندكی بعد از قرار ترك مخاصمه، مجدداً آشوب و نا امنی در گنبد آغاز شد. واقعیت این است كه سیاست دولت موقت در قبال مسائل گنبد مشابه استراتژی و سیاستی بود كه در قبال مسئله كردستان اتخاذ شده بود. یعنی دولت از اقدام قاطع و مقابله جدی با ضد انقلاب پرهیز می‏نمود و سعی می‏كرد از كنار جنایات خاطیان و شورشیان به آرامی عبور كند. تنها استراتژی دولت در مقابله با شورشیان و اغتشاشگران مذاكره بود. به گونه‏ ای كه وزیر كشور وقت در تاریخ 12 فروردین 1358 گفت: «در مورد اوضاع گنبد سیاست دولت ما همان سیاست صبر و انتظار است و در این راستا هیئتی را روانه منطقه نموده‏ ایم و اگر نتیجه ‏ای حاصل نگردد، هیئت دیگری را خواهیم فرستاد.4 رئیس دولت موقت نیز 3 روز پس از قرار ترك مخاصمه بین هیئت اعزامی دولت و عناصر ضد انقلاب شورای خلق تركمن اظهارات مشابهی داشت، وی گفت: »ما در خود مختاری در گنبد و كردستان به دنبال یافتن فرمول واحدی هستیم ... اگر خود مختاری به معنای اختیار داشتن و مسئول بودن و مدیریت امور محلی باشد، ما حتی بیش از آنكه قانون اساسی ایفای نقش كرده می‏ پذیریم.«5

به هرحال درگیری در گنبد ادامه یافت و همچنان نا آرامی و آشوب در این منطقه پایدار بود. در این میان شورای انقلاب كه مسئله زمین را یكی از مناقشه برانگیزترین مسائل در منطقه گنبد می‏ دانست با تشكیل جلساتی ضمن بررسی اوضاع گنبد، سعی كرد تا با اتخاذ تصمیماتی برای حل مسئله زمین، ریشه و انگیزه ‏های محلی و بومی نا آرامی در گنبد را از بین برده و پس از آن با ضد انقلاب برخوردی قاطع شود. پس از تشكیل جلسات مختلف، شورای انقلاب تصمیم گرفت آن دسته از اراضی كه هیچ نزاعی بر روی آنها وجود ندارد، كشت و زرع شوند و اراضی متنازع فیه به مجمعی به نام مجمع اسلامی كه از سوی دولت، برای حل مشكلات زمین تشكیل شده بود، سپرده شود، تا این مجمع در مورد زمین‏ها مورد تنازع تصمیم‏گیری نماید.6

بحران گنبد تا اواخر سال 1358 كماكان ادامه یافت. در اسفند ماه 1358، دولت مذاكرات و مباحثی با گروه ‏های مختلف ذیمدخل در امور گنبد انجام داد و تا حدودی توانست رضایت چریك‏ های فدایی خلق را كه اصلی ‏ترین محرك مردم در گنبد و موجد نا آرامی ‏ها و اغتشاشات در این منطقه بودند، فراهم آورد.7 پس از آن، نا آرامی‏ها فروكش كرد و دولت توانست با انجام اقداماتی در راستای حل مسائل و مشكلات مربوط به زمین و تقویت جایگاه نیرو های انقلابی در این منطقه به بحران گنبد پایان دهد.‏

 

پی نوشتها:

1‏. سید محمد حسینی بهشتی، مبانی فقهی طرح واگذاری زمین، در مجموعه مقالات گردهمایی دهقانی، بی نا، تهران، 1359، ص 31‏

2‏. رضوی، همان، ص 322.‏

3‏. روزنامه كیهان، مورخه 9/1/1358‏

4‏. روزنامه اطلاعات، مورخه 12/1/1358.‏

5‏. عبدالعلی بازرگان، مسائل و مشكلات اولین سال انقلاب، انتشارات نهضت آزادی، تهران، 1362، ص 4.‏

6‏. صورت مذاكرات شورای انقلاب، مورخه 29/8/1358.‏

7‏. روزنامه كیهان، مورخه 15/12/1358. 

روزنامه رسالت، شماره 7478 به تاريخ 23/11/90، صفحه 17 (تاريخ)


نظرات خوانندگان:
 
چنانچه نقدی یا نظری به اثر یا مطلب فوق دارید آن را بیان فرمایید.
نام:
نام خانوادگی:
پست الکترونیک:
متن پیام:

بازگشت به صفحه اول


 
 
 استفاده از مطالب اين سايت با ذکر منبع بلامانع است.
? Design: Niknami.ir