برنامه پنجم توسعه در ایران

   476 بازديد   
برنامه پنجم توسعه در ایران

چنان كه امیرعباس هویدا نخست‌وزیر وقت در دیداری با آنتونی پارسونز سفیر بریتانیا گفته بود، پس از یك دوره یك سال و چندماهه شوك ناشی از انفجار بهای نفت و ریخت و پاش و اشتباه در برنامه‌ریزی اقتصادی، دولت به این نتیجه رسیده بود كه بدون برنامه‌ریزی دقیق حتی چهار برابر شدن یك‌باره درآمدهای نفتی كشور نیز می‌تواند مشكل‌آفرین باشد و از این نظر تصمیم گرفته شد تا به عمد از میزان رشد اقتصادی كاسته شود تا بتوان برنامه‌های اجرایی و زیرساختی را مدیریت و مهار كرد. در این راستا، یكی از مواردی كه حكومت شاه به‌سرعت درباره آن تجدید نظر كرد، سیاست اعطای وام‌های كم‌بهره، كمك‌های بلاعوض و سرمایه‌گذاری‌های فاقد توجیه اقتصادی در دیگر كشورها از محل مازاد درآمدهای نفتی بود كه شماری از آنها پس از مدتی تعدیل یا تعطیل شدند.

  براساس آمارهای موجود در اسناد وزارت خارجه بریتانیا در طول سال‌های 1974 تا 1977 دولت ایران برای كمك مالی به ده‌ها كشور و مؤسسه بین‌المللی برنامه‌ریزی كرده بود. البته مرحله نهایی این برنامه با شروع نخستین مراحل انقلاب عملاً منتفی شد. اسناد موجود نشان می‌دهد كه در یك دوره سه‌ساله بیشتر این كمك‌ها چه به شكل سرمایه‌گذاری، با وام كم‌بهره (با نرخ بهره متفاوت) یا كمك بلاعوض به ترتیب به فرانسه (یك میلیارد و 600 میلیون دلار)، صندوق جهانی پول (یك میلیارد و 184 میلیون دلار)، انگلستان (800 میلیون دلار)، پاكستان (761 میلیون دلار)، هند (660 میلیون دلار)، رومانی (420 میلیون دلار) و مصر (354 میلیون دلار) تعلق داشت.

  این آمار نشان می‌دهد كه در یك دوره سه‌ساله جمع سرمایه‌گذاری و ارائه وام‌های كم‌بهره ایران در كشورهای دیگر هفت میلیارد و 127 میلیون و 350 هزار دلار، جمع كمك‌های بلاعوض ایران به كشورهای نیازمند 135 میلیون و 870 میلیون دلار، و كل هزینه‌های از این دست بین‌المللی ایران هفت میلیارد و 263 میلیون و 220 هزار دلار بوده است. گزارش‌های اقتصادی موجود نشان می‌دهد كه در شرایطی كه دولت ایران در ابتدا با اعتماد به‌نفس، سرمایه‌گذاری و هزینه كردن در كشورهای مختلف جهان را آغاز كرده بود، به دلایل مختلفی از جمله عدم برنامه‌ریزی دقیق و پیش‌بینی‌های غیرواقع‌بینانه از وضع بازار جهانی نفت در اجرای این تعهدات دچار مشكل جدی شد.

  به جهت حجم بسیار بالای مبادلات تجاری تهران و لندن، تحولات اقتصادی و همچنین پیشرفت‌های برنامه پنجم توسعه ایران از نظر مقامات بریتانیایی بسیار مهم و حساس بود. آنتونی پارسونز در تاریخ 17 ژوئن 1976/ 26 خرداد 1355، گزارش تفصیلی محرمانه‌ای را با عنوان «برنامه پنجم توسعه ایران: سه سال نخست» منتشر كرد و طی آن ارزیابی از اقتصاد و برنامه‌های توسعه ایران در مدتی كه از چهار برابر شدن ناگهانی بهای جهانی نفت می‌گذشت به عمل آورد. براساس این گزارش، در سه سال بین 1973 تا 1976 هیجانات ناشی از افزایش شدید بهای بین‌المللی نفت، رشد انفجاری در اقتصاد ایران ایجاد كرد كه توأم با اشتباهات و توهماتی نیز بود. با این‌همه پس از سه سال، حكومت شاه دریافت كه باید در مسائل و برنامه‌های مختلف اقتصادی رویه محتاطانه و واقع‌بینانه‌ای را در پیش بگیرد.

  به نوشته پارسونز، شاه بر این باور بود كه پیشرفت‌های اقتصادی ایران، مرهون موفقیت ده سالِ نخست «انقلاب شاه و ملت» از 1963 تا 1973 و الغای نظام فئودالی در كشور بوده است، حال آنكه درواقع این چهار برابر شدن ناگهانی بهای نفت در سه سال اخیر بود كه روند برنامه‌های اقتصادی ایران را سرعت جدی بخشیده بود. گزارش پارسونز حاكی از آن است كه این افزایش درآمد ناگهانی، به شاه اعتماد به‌نفس كافی داد تا برنامه‌های گام به گام اقتصادی را كنار گذاشته و «برای رسیدن سریع به تمدن بزرگ» به برنامه‌های تند و رادیكال روی آورد و درآمد سرانه را از زیر 260 دلار به بالای 1500 دلار برساند.

  در این گزارش نیز همانند دیگر گزارش‌های سفارت بریتانیا در تهران، از كمبودها و ناكارآمدی‌های زیرساخت‌هایی مانند راه‌ها، حمل و نقل و بنادر به‌عنوان عوامل كاهش سرعت رشد اقتصادی یاد شده و برای نمونه اعلام شده بود كه ظرفیت پذیرش بنادر ایران در طول حدود بیست سال، از سال 1957، تغییر چندانی نكرده بود و به همین دلیل، كشور ماهانه 630 هزار دلار خسارت توقف بیش از حد كشتی‌های باربری برای آماده ترخیص را می‌داد. این گزارش از میزان 22 درصدی رشد اقتصادی ایران یاد كرده كه هدف دولت، رساندن آن به 27 درصد بوده است. با این‌همه پارسونز معتقد بود: «ایرانیان به دلیل گرایش خود به ادعاهای مبالغه‌آمیز درباره رشد اقتصادی و رسیدن به اهداف خود موجب می‌شوند كه ناظران خارجی پیشرفت‌های واقعی را نیز با دیده تردید بنگرند.»

https://t.me/majidtafreshi


نظرات خوانندگان:
 
چنانچه نقدی یا نظری به اثر یا مطلب فوق دارید آن را بیان فرمایید.
نام:
نام خانوادگی:
پست الکترونیک:
متن پیام:

بازگشت به صفحه اول


 
 
 استفاده از مطالب اين سايت با ذکر منبع بلامانع است.
? Design: Niknami.ir