پیمان بغداد

4955 بازديد   
پیمان بغداد

در تاریخ 26 مهرماه 1334 لایحه الحاق ایران به پیمان بغداد به تصویب مجلس سنا رسید. پیمان بغداد1 معاهده‌ای بود كه در پنجم اسفند 1333 میان وزیران امور خارجه دو كشور عراق و تركیه تحت عنوان «پیمان همكاری‌های متقابل‌» در بغداد به امضا رسید. این پیمان كه ماهیت دفاعی و امنیتی داشت‌، مانند پیمان «سیتو» که میان 8 كشور جنوب شرقی آسیا در سال 1333 منعقد شده بود و پیمان پاسیفیك که میان سه كشور امریكا، استرالیا و ونزوئلا در سال 1330 منعقد شده بود، حلقه دیگری از یك رشته پیمانهای امنیتی و سیاسی بود كه امریكایی‌ها پس از شكست درجنگ ویتنام در كشورهای آسیایی به صورت اتحادیه‌های منطقه‌ای ایجاد كردند تا متضمن منافعشان باشد.
پیمان بغداد یك مقدمه، هشت ماده و دوضمیمه داشت‌2. هدف پیمان «تضمین دفاع و امنیت منطقه خاورمیانه‌» اعلام شده بود. همچنین در مقدمه آن با استناد به ماده 51 منشور سازمان ملل متحد تصریح شده بود كه طرفین معاهده به منظور حفظ امنیت خود و برای تأمین خوشبختی و رفاه اجتماعی ملتهای خویش با یكدیگر همكاری خواهند كرد.
براساس ماده 5 پیمان بغداد ورود به این پیمان برای كشورهای ذی‌نفع در منطقه آزاد گذارده شده است‌. به همین دلیل انگلستان در دهم فروردین 1334، پاكستان در اول مهر 1334 و ایران در 26 مهر همان سال وارد پیمان بغداد شدند3. اما امریكا كه خود بانی تشكیل این سازمان بود، از ورود به این پیمان خودداری كرد. شكل‌گیری این پیمان از ابتكارات دولت امریكا، به ویژه «جان فوستر دالس» وزیر خارجه آن كشور بود كه می‌خواست یك سازمان دفاعی قوی در خاورمیانه به وجود آورد تا ازگسترش نفوذ شوروی در این منطقه جلوگیری كند و سنگرهای دفاعی غرب را تكمیل نماید. اما دولت امریكا ترجیح داد كه خود عضویت این پیمان را نپذیرد تا موجبات تحریك دولت شوروی را فراهم نكند و دوستی اعراب خاورمیانه را نیز از دست ندهد. از این رو امریكا تا پایان عمر سنتو عضویت در این پیمان را نپذیرفت ولی با معاهدات نظامی دوجانبه با هر سه كشور ایران‌، تركیه و پاكستان عملاً نفوذ خود را در این سازمان حفظ كرد.
تفاوت پیمان بغداد با پیمان سعدآباد كه در 1316 میان ایران، تركیه و افغانستان به امضا رسید در این بود كه در آن پیمان ‌این سه كشور متعهد شده بودند به خاك یكدیگر تعرض نكنند ولی در پیمان بغداد، همكاری‌های متقابل نظامی پیش‌بینی شده بود.
پیمان بغداد متعاقب كودتای عبدالكریم قاسم در عراق در 23 تیر 1337 ضربه اساسی دید. قاسم كه یك نظامی چپگرا بود به این پیمان روی خوش نشان نداد، در نتیجه کمی پس از کودتای قاسم مركزیت پیمان به آنكارا انتقال یافت و از این پس این پیمان بانام «سنتو» به كارخود ادامه داد.
علت اطلاق «سنتو» به این سازمان، آن بود كه این تشكل میان قلمرو پیمان «سیتو» در شرق و قلمرو پیمان «ناتو» در غرب قرار گرفته بود. سنتو كه در مركز این دو پیمان قرار گرفته بود از یكسو با عضویت تركیه با ناتو پیوند داشت و از سوی دیگر با عضویت پاكستان با «سیتو» مرتبط بود.
پاكستان در 1350 با انتقاد از عدم حمایت سنتو از مواضع اسلام‌آباد در برابر تعرضات هند، از آن جدا شد و ایران نیز متعاقب پیروزی انقلاب اسلامی در 20 اسفند 1357 خروج خود را از این سازمان اعلام كرد4. باخروج ایران ازسنتو، این مجموعه كه تأمین كننده منافع امریكا در بُعد سیاسی و امنیتی در منطقه بود فروپاشید.

پی‌نوشتها:
1- Baghdad Pact
2ـ علی بابایی، غلامرضا؛ فرهنگ علوم سیاسی؛ شركت نشر ویس؛ ص 148 .
3ـ لایحه الحاق ایران به پیمان سنتو توسط حسین علاء نخست وزیر وقت در 19 مهر 1334 به صورت ماده واحده‌ای به سنا تحویل شد. سنا در 26 مهر ومجلس شورای ملی در 30 همان ماه آن را تصویب كرد.
4ـ روزنامه كیهان؛ 21 اسفند 1357؛ ص 4 .

موسسه مطالعات و پژوهشهای سیاسی


نظرات خوانندگان:
 
چنانچه نقدی یا نظری به اثر یا مطلب فوق دارید آن را بیان فرمایید.
نام:
نام خانوادگی:
پست الکترونیک:
متن پیام:

بازگشت به صفحه اول


 
 
 استفاده از مطالب اين سايت با ذکر منبع بلامانع است.
? Design: Niknami.ir