گام بيست وچهارم ؛ دهه سوم دی ماه تا بهمن 1357

203 بازديد   

 ازمهم ترين حوادث بيستم دی تا پنجم بهمن، كشف اعلاميه ای است كه در نگاه اول، افشاگر سخنان محمدرضا پهلوی در يك نشست سری با شماری از سران نظامی است. در اين سخنان شاه از وقوع يك جنگ داخلي و رودررو قرار دادن ارتش با مردم حمايت ميكند؛ اين كه فرصتي پديد آيد تا او بتواند قدرت از دست رفته را بازيابد و بار ديگر اهرم های حكمرانی را به دست گيرد. ساواك پس از كشف اين سخنراني - كه هم به صورت نوار توزيع شده بود و هم پياده شده آن در تهران و ديگر شهرها به دست مردم رسيده بود - در اظهارات ومكاتبات طبقه بندي خود، آن را تكذيب كرده، ساختگي مي داند. پس ازانقلاب نيز گفته شد كه اين صدا تقليدي ماهرانه بود و توسط شاه ايراد نشده است. اما روند رخدادها - به ويژه در تهران - موافق مفاد سخنراني رقم خورد. تهديد نظاميان و نيروهاي انتظامي ناگهان شدت گرفت و حمله به آنها و بعضاً تخريب و آتش زدن خانه هايشان آغاز شد؛ يعنی همان چيزي كه در آن سخنرانی خواسته شده بود: ايجاد هر چه بيشتر فاصله ميان مردم و ارتش و پر كردن اين فاصله با كينه و نفرت. اين خواستها چه توسط شاه عنوان شده باشد و چه از ناحيه ديگر، توطئه ای بود كه با هوشمندی رهبران انقلاب خنثي گرديد.

 اعلام تشكيل شورای انقلاب توسط امام خميني در 22 دي ماه، هر چند در اسناد انعكاس عميقي نيافت، اما دولت بختيار و حاميان غربي آن را با پديده سياسي تازهاي روبهرو كرد. در اين ميان، آغاز مخالفتهاي علني ارتش، به پيچيدگي بحراني كه دامنگير حكومت شده بود، افزود. نيروي هوايي و هوانيروز نخستين پردههاي مخالفت را بالا زدند.

 پايگاه هاي نيروي هوايي، همچون پايگاه شاهرخي و وحدتي، مركز اعتصابات و اعتراضها شده، نظاميان آشكارا در محوطه پايگاهها تظاهرات ميكردند و يا براي راهپيمايي به خيابانها رفته و در ميان مردم و همگام با آنها با لباس نظامي حاضر ميشدند. روز سوم بهمن گروهي از نظاميان نيروي هوايي در پايگاه هشتم شكاري اصفهان تظاهرات كرده، خواستار برپايي جمهوري اسلامي شدند. خروج شاه از ايران، در 26 ديماه به وقوع اين رخدادها دامن زده بود. شادماني آن روز مردم ايران توصيفناپذير است. اين شادماني حتي به درون صفوف نظاميان رسوخ كرد، به طوري كه حكومت مجبور به دستگيري گروهي از افراد نيروي هوايي شد. گفتني است، روز خروج شاه از ايران، يك «تيمسار» هوانيروز در مسجد هارون شهر اصفهان سخنراني كرد و گفت، در ميان مردم هستم نه در برابر آنها. آن روز و روزهاي بعد مجسمههاي شاه به دست مردم - با خشم - و يا توسط عوامل حكومت - با احترام - پايين كشيده شد. البته رفتن شاه حادثه تلخي را در اهواز موجب شد و آن طغيانِ بخشي از ارتش بود. عامل تحريك نظاميان در اهواز، استاندار خوزستان بود. او در پادگان ارتش سخنراني كرد و به دنبال آن گروهي از نظاميان با ادوات جنگي به شهر ريختند و جناياتي مرتكب شدند كه بعدها به چهارشنبه سياه معروف شد.

 اربعين (29/10/57) سومين نماد رفراندوم ملي ايران محسوب ميشود. راهپيمايي آن روز، پس از راهپيماييهاي تاسوعا و عاشورا (19 و 20 آذر) كه با تدارك روحانيان شكل گرفت، يكي از ضربههاي كاري بر پيكر رژيم پهلوي بود. بسان عواقبي كه در پي حركت تاسوعا و عاشورا با ظهور چماقداران در برخي از شهرها رخ نمود، از فرداي اربعين نيز با حمايت دولت، امراي نيروهاي مسلح و دستگاه نيمهجان امنيتي، چماقداران ظاهر شدند و از مردم زهر چشم گرفتند. جلوه ديگري كه دولت بختيار براي نشان دادن وجود طرفداراني از خود و حكومت سلطنتي نشان داد، تظاهراتي بود كه روز چهارم دي و به ويژه پنجم دي با عنوان طرفداري از قانون اساسي شكل گرفت. مشاركت خانواده نيروهاي مسلح و نظاميان كه با لباس شخصي در اين حركت حاضر شدند، بسيار چشمگير بود.

 پس از خروج شاه، امام مترصد بازگشت به ايران بودند. اين تصميم در چهارم بهمن ماه علني شد و ايشان اعلام كردند، كه ششم بهمن ماه در ايران خواهند بود. پخش شدن اين خبر، جوش و خروشي در ميان مردم افكند و تدارك وسيعي براي استقبال از ايشان شكل گرفت. گروههاي زيادي از شهرستانها عازم تهران شدند. بختيار كه در برابر اين خبر منفعل شده بود، چارهاي جز بستن فرودگاه مهرآباد نيافت. پيش از اين كاركنان هواپيمايي ملي ايران، يك فروند هواپيما را براي پرواز به سوي پاريس و بازگرداندن امام آماده كرده، نام آن را «پرواز انقلاب» نهاده بودند. با بسته شدن فرودگاهها و از كار انداختن پرواز انقلاب، بازگشت امام به تأخير افتاد. ايشان در پيامي به ملت ايران گفتند، چند روز ديگر به ايران آمده «و چون سربازي در كنار شما به مبارزه عليه استعمار و استبداد تا پيروزي نهايي ادامه [خواهم داد]».

هدایت الله بهبودی، فصلنامه مطالعات تاریخی، ش 31


نظرات خوانندگان:
 
چنانچه نقدی یا نظری به اثر یا مطلب فوق دارید آن را بیان فرمایید.
نام:
نام خانوادگی:
پست الکترونیک:
متن پیام:

بازگشت به صفحه اول


 
 
 استفاده از مطالب اين سايت با ذکر منبع بلامانع است.
? Design: Niknami.ir