گام هفدهم ؛ هفته اول آذرماه 1357

869 بازديد   

 امام خميني ده روز پيش از فرارسيدن ماه محرم، در ابتداي آذرماه 1357 پيام مهمي براي ملت ايران فرستادند و از اين ماه به عنوان ماهي كه خون بر شمشير پيروز خواهد شد، ياد كردند. اين پيام در دهه اول آذرماه 1357، نقش تعيينكنندهاي در ادامه روند مبارزات مردم عليه حكومت محمدرضا پهلوي داشت. سندها خبر از آمادگي مردم براي مقابله با دولت نظامي در ماه محرم ميدهند؛ حتي شايعه ورود اسلحه و توزيع آن بين مردم در ميان گزارشهاي ساواك به كرات منعكس شد؛ و اين كه در ماه محرم سرنوشت حكومت شاه يكسره خواهد شد. به تبعيت از پيام امام، 48 تن از روحانيون حوزه علميه قم با امضاي اعلاميهاي بر سرنوشتساز بودن ماه محرم تأكيد كردند. هم سندهاي ساواك و هم گزارشهاي به جا مانده از ديگر منابع، حكايت از نگراني فزاينده دولت نظامي ايران و دولت ايالات متحده آمريكا از رخدادهاي احتمالي ماه محرم دارند. ارتشبد ازهاري رئيس دولت نظامي شاه، اين نگراني را با صدور اعلاميهاي خطاب به مردم نشان داد و اظهار داشت كه نيروهاي نظامي و انتظامي با مخالفتهاي ضدحكومت برخورد خواهند كرد. ساواك نيز در بخشنامهاي داخلي، با لحني شديدتر نيروهاي خود را آماده مقابله جدي با هر مخالفتي در ماه محرم كرد. اين بخشنامه و اقدامات امنيتي گسترده مانع از اين اظهارنظر دولتمردان نشد كه بگويند، ساواك كاركرد خود را از دست داده است و به مثابه يك خبرگزاري عمل ميكند. دريافت چنين خبري براي ساواك گران آمد، اما نيروهاي اين سازمان در شرايط بحرانزده آن روزگار، كاركرد ديگري نميتوانستند از خود بروز دهند.

 موضوع ديدار فرح ديبا همسر شاه با آيتالله سيدابوالقاسم خويي كه روز عيد غدير (28/8/57) در عراق صورت گرفت، تنشهايي را در جامعه روحانيت ايران به دنبال داشت كه دامنه آن به اين دهه نيز كشيده شد. در اين بين ساواك تلاش محسوسي در ايجاد شكاف به ويژه در سطح طلاب حوزه علميه قم، آن هم ميان آذريزبانها و پارسيزبانها از خود نشان داد كه موفقيتي در پي نداشت. اعلاميهاي كه آيتالله خويي در واپسين روز ماه ذيحجه، به دنبال درخواست مجدانه روحانيان ايران براي روشنگري درباره اين ديدار صادر كرد، هم به تنشهاي ايجاد شده خاتمه بخشيد و هم اقدامات ساواك را خنثي كرد.

 حساسترين روز در اين دوره پنجم آذرماه بود. اعلاميههاي متعددي از طرف روحانيان براي تعطيلي و عزاي عمومي اين روز صادر شده بود كه در ميان آنها اعلاميه روحانيان تهران با 115 امضا و اعلاميه مشترك آقايان گلپايگاني، مرعشي نجفي و شريعتمداري چشمگيرتر بود. تعطيلي و عزاي عمومي پنجم آذر به جهت تهاجم مأموران مسلح حكومت نظامي در روزهاي پاياني آبان به آستان قدس رضوي - كه در تعقيب مردم وارد بارگاه امام هشتم(ع) شدند و با تيراندازي و شليك گاز اشكآور حرمت اين مكان را شكستند - صورت گرفت. آن روز در مشهد 250 هزار نفر دست به راهپيمايي زدند. فرمانداري نظامي مشهد به واسطه انبوه حضور مردم مجبور به هموار كردن مسيرهاي راهپيمايي شد. بازارها در بيشتر شهرها تعطيل بود و مجالس سخنراني در مسجدهاي شهرهاي مختلف برپا گرديد. تظاهرات در برخي شهرها مانند بابل منجر به شهادت تني چند از شهروندان شد. اصفهان نيز روز خونيني را پشت سر گذاشت. اما خونبارترين حادثه پنجم آذر در گرگان رخ داد. مقابله مأموران مسلح حكومت با مردم، 12 شهيد و 60 زخمي در گرگان بر جاي گذاشت.

 دولت نظامي در ادامه تهديدات و گاه تمهيدات خود موفق شد توليد نفت را همچنان افزايش دهد. توليد نفت كه بر اثر اعتصابات كاركنان و كارگران شركت نفت به زير پانصد هزار بشكه در روز رسيده بود افزايش يافت و به بالاترين حد خود يعني 2/5 ميليون بشكه در روز رسيد. اين موفقيت كه با خرسندي دولت آمريكا همراه بود، موجب شد نمايندگان شركتهاي بزرگ صنعتي و اقتصادي كه همگي منافعي در ايران داشتند، در جلسهاي گرد هم آيند و بر ادامه همكاريهاي اقتصادي خود با حكومت شاه تأكيد كنند. آنها آرزو كردند آرامش هر چه زودتر به «جزيره ثبات» بازگردد. افزايش توليد نفت دوام چنداني نيافت و آرزوي نظام سرمايهداري آمريكا نيز ناكام ماند. سندهاي ساواك نشان ميدهد كه تيغ اعتصابات همچنان بر گلوي شاه نزديك و نزديكتر مي شد.

 از جمله حوادث اين روزها ديدار نماينده ساواك با نماينده دستگاه امنيتي دولت انگليس است. در اين ديدار نماينده امنيتي انگليس صراحتاً ميگويد، غرب با روي كار آمدن دولت نظامي در ايران پذيرفته بود كه رقمي در حدود بيستهزار نفر از مردم ايران كشته شوند.

 در اين دوره، جيمي كارتر رئيسجمهور آمريكا همچنان بر سياست حقوق بشر خود تأكيد ميورزيد، اما در شمايل حكومت شاه، موردي از نقض حقوق بشر مشاهده نمي كرد!

هدایت الله بهبودی، فصلنامه مطالعات تاریخی، ش 31


نظرات خوانندگان:
 
چنانچه نقدی یا نظری به اثر یا مطلب فوق دارید آن را بیان فرمایید.
نام:
نام خانوادگی:
پست الکترونیک:
متن پیام:

بازگشت به صفحه اول


 
 
 استفاده از مطالب اين سايت با ذکر منبع بلامانع است.
? Design: Niknami.ir