گام دهم ؛ نیمه اول شهریور 1357

424 بازديد   

 فاجعه سوختن 377 نفر در سينما ركس آبادان آن قدر عمق داشت كه توجه همه محافل كشور را در روزهاي ابتدايي شهريورماه 1357 به خود جلب كند. دهه سوم ماه مبارك رمضان نيز مصادف با همين روزها بود كه روحانيان در سخنرانيهاي خود بيش از هر موضوع ديگري، كشته شدن 377 آباداني در سينما ركس و انتساب آن به حاكميت را مورد اشاره قرار ميدادند. تقريباً همه سخنراناني كه اين فاجعه را به دولت جمشيد آموزگار و به طور كلي نظام شاهنشاهي نسبت دادند، بلافاصله دستگير شدند. شايد اوج دستگيريها در طول سال 57 در نيمه اول شهريورماه صورت گرفت.

 در اين روزها شهرها همچنان ملتهب بود و بيش از هر ناحيهاي، آبادان در التهاب از دست دادن شماري از اهالي خود ميسوخت. روزانه تظاهرات كوچك و بزرگ عليه نظام حكومتي شاه در اين شهر صورت ميگرفت و معمولاً منجر به درگيري با مأموران نظامي و انتظامي ميشد. اين روزها حداقل پنج شهروند آباداني كه به خونخواهي همشهريان خود در تظاهرات شركت كرده بودند، به شهادت رسيدند. اين كشتار در شهرهايي چون اردبيل و اروميه نيز تكرار شد. از سوي ديگر مردم به هيأتهاي تحقيق و تفحصي كه از سوي دولت براي بررسي اين فاجعه تشكيل ميشد، كاملاً بياعتماد بودند. موج اعتراضات فقط به داخل كشور محدود نشد، بلكه هستههاي مبارز در خارج از كشور و اتحاديههاي بينالمللي، دولت محمدرضا پهلوي را عامل اين فاجعه معرفي كردند و عليه حكومت او راهپيمايي كردند و يا اطلاعيههايي نوشتند. موج مخالفتهاي داخلي و خارجي در نهايت باعث شد كه در ابتداي شهريورماه جمشيد آموزگار، نخستوزير شاه استعفا كند. جايگزين آموزگار، سناتور جعفر شريفامامي بود. او با شعار تازه «آشتي ملي» وارد عرصه سياست شد و اقداماتي را براي جلبنظر روحانيون و آحاد مردم صورت داد. از جمله اين كه دستور داد قمارخانههاي بزرگ كشور - كه اكثراً در تيول خاندان شاه و رجال وابسته به دربار بود - بسته شود. او همچنين دستور تعقيب تعدادي از سرمايهداران و مقامات دولتي را كه در حيفوميل اموال عمومي يا در زدوبندهاي اقتصادي شهره بودند، صادر كرد. شريفامامي براي مذاكره با روحانيون و در نهايت تحقق شعار آشتي ملي نيز قدمهايي برداشت.

 با پيگيري شريفامامي مقدمات آزادي تعدادي از زندانيان سياسي فراهم شد و نيز تا حدي از سختگيريهاي دوران آموزگار نسبت به سياسيون مخالف كاسته شد و مطبوعات توانستند خبرها و گزارشهاي تظاهرات و نقطهنظرات برخي مخالفان را منعكس كنند. اين اقدامات - كه قطعاً از سر اجبار صورت ميگرفت و راهحلي براي مقابله با بحران پيش روي نظام شاهنشاهي بود - توانست نظر برخي مجامع سياسي داخلي را به خود جلب كند، اما قاطبه مردم و روحانيان مبارز كه گوش به نظرات امام خميني داشتند، نسبت به اين تحولات بدبين بودند. امام خميني در پيامي كه از نجف فرستادند، تغييرات صورت گرفته را عوامفريبي و ايجاد وقفه در سقوط سلطنت پهلوي دانستند و از مردم خواستند از بار مخالفتهاي خود نكاهند. شكست سياست آشتي ملي خيلي زود نمايان شد، يعني زماني كه عيد فطر فرا رسيد.

 روز سيزدهم شهريور مصادف با عيد فطر بود. در اين روز بزرگترين راهپيماييها در سراسر كشور رخ داد و مردم علناً خواست خود را مبني بر سقوط نظام شاهنشاهي، ادامه نهضت به رهبري امام خميني و ايجاد حكومتي نوين اعلام كردند. برآيند گزارشهاي ساواك نشاندهنده همين موضوعات است.

هدایت الله بهبودی، فصلنامه مطالعات تاریخی، ش 31


نظرات خوانندگان:
 
چنانچه نقدی یا نظری به اثر یا مطلب فوق دارید آن را بیان فرمایید.
نام:
نام خانوادگی:
پست الکترونیک:
متن پیام:

بازگشت به صفحه اول


 
 
 استفاده از مطالب اين سايت با ذکر منبع بلامانع است.
? Design: Niknami.ir