موسسه مطالعات و پژوهش هاي سياسي

جريان‌هاي فكري مشروطيت

  

جريان‌هاي فكري مشروطيت

سال 1385 بنا به تقويم شمسي برابر با يكصدمين سالگرد صدور فرمان مشروطيت بود. به اين مناسبت همايشها و نمايشگاههايي در داخل و خارج كشور برگزار شد. همايش علمي بررسي و نقد «جريانهاي فكري مشروطيت» در روز 19 تير 1385 مصادف با سالروز صدور فرمان مشروطيت بنا به تقويم قمري (14 جمادي‌الثاني)، در سالن همايشهاي كتابخانه ملي جمهوري اسلامي ايران، برگزار گرديد.
اين همايش بستر و فرصت مناسب و تأثيرگذاري براي طرح و بحث بسياري از وجوه و ابعاد آراء، انديشه‌ها و جريانهاي هدايت‌ كننده نهضت مشروطيت به شمار مي‌رفت.

تبيين اجمالي موضوع همايش
رقابت آراء و انديشه‌هاي سياسي مبتني بر نظامهاي معرفتي گوناگون در شكل‌گيري زمينه‌ها و رويدادهاي مشروطه، گفتمان خاصي را پديد آورد كه بر سرنوشت نهايي اين حركت دگرگون‌ساز سياسي و اجتماعي ملت ايران حاكم گرديد. حداقل دو نوع نگرش و آرمان در پيدايش و نمو مشروطه در چالش با يكديگر واقع شدند كه در يك مقطع اوليه به غلبه يكي بر ديگري و در مراحل پاياني به مغلوب شدن همان منجر گرديد. به گونه‌اي كه دو ايدئولوژي غالب و مغلوب در خاتمه اين نهضت، چالش تاريخي ديگري را مجدداً آغاز نمودند. همچنين به نظر مي‌رسد در ميان بازيگران اصلي نهضت مشروطيت، رهبران مذهبي، توده‌هاي مردم، انجمنها و رجال سياسي و مقامات رژيم حاكم هر يك به طيفي از معتقدان ايدئولوژيك و سياسي گرايش يا وابستگي داشته‌اند كه شناخت و تبيين واقع‌بينانه و مستند آنها، تصوير واضح‌تري از اين معركه آراء و عقايد پديد خواهد آورد.
بحث و بررسي علمي و كارشناسي اين موضوعات از منظر فلسفه سياسي، فقه سياسي، تاريخ تحولات انديشه سياسي و جريان‌شناسي معرفتي و ايدئولوژيك در تاريخ نهضت مشروطيت، حدود و دامنه علمي اين همايش را ترسيم مي‌سازد.

ضرورت برگزاري همايش
1. برگزاري همايشهاي علمي در خارج و داخل كشور كه عمدتاً با غلبه نظريات سكولار و از منظر نفي يا ناديده گرفتن هويت و مباني ديني مشروطيت صورت مي‌پذيرد، لزوم چالشهاي متناسب و قوي علمي را گوشزد مي‌كند. اين‌گونه همايشها در سالهاي گذشته به تناوب برگزار شده و در يكي دو سال اخير و سال جاري به بهانه يكصدمين سالگرد مشروطيت از تنوع و تكثر بيشتري برخوردار گشته‌اند. مقالات و كتب منتشره و يا در دست انتشار كه بر مبناي مباحث اين پژوهشها تدوين شده‌اند، جامعه علمي كشور و پژوهشگران را تحت‌تأثير قرار مي‌دهند و فضاي مطالعات آكادميك را همچنان در سيطره قرائت سكولار از مشروطيت نگاه مي‌‌دارند. همچنين در ساير همايشهايي كه در ايران برگزار خواهند شد، تمركز و محوريت موضوع عمدتاً بر رويدادها و ابعاد تاريخي است و مباحث عقيدتي به صورت مبسوط و تخصصي كمتر ارائه مي‌شوند.
2. انتشار ديدگاهها، داوريها و تحليلهاي يك‌‌جانبه و يك‌سويه كه در نظر بسياري از صاحبنظران اساساً مخدوش و كم‌اعتبار محسوب مي‌شوند، در قالب كتب و مقالات متعدد در داخل كشور، سئوالات فراواني را ايجاد كرده است كه بسياري از آنها با اتقان و قدرت اقناع كافي نقد و تحليل نشده‌اند. كما اينكه تفاسير و تبيين‌هاي سكولار مشروطيت از سالهاي دور مورد حمايت گسترده رسمي و محفلي قرار داشته است و پس از پيروزي انقلاب نيز توسط جريانهاي لائيك يا تجديدنظر طلب دامن زده شده و تقويت گشته است.
3. پيوند بسياري از مباحث معرفت‌شناسانه، ايدئولوژيك و سياسي نهضت مشروطيت با انديشه‌ها و آرمانهاي انقلاب اسلامي ايران، موجب گرديده تا اين موضوع همچنان زنده و معاصر در متن چالشهاي جمهوري اسلامي ايران در ارتباط تاريخي با وقايع نهضت مشروطيت، نيز در معرض بحث و بررسي قرار گرفته‌اند كه تبيين تصحيح اين مباحث، موردنياز جامعه علمي كشور است.
4. همچنين نياز نسل جوان و نخبگان معتقد به انقلاب اسلامي، به شناخت علمي و متقن ابعاد گوناگون انديشه سياسي مشروطيت و درك مستند رقابتها، چالشها و همكاري جريانهاي متنوع و گوناگون فكري موجود در بين نخبگان، و رهبران اصلي آن و آگاهي بر چگونگي تغييرات و تحولات فكري سالهاي نهضت؛ خود مستقلاً يك دليل مهم براي اثبات اهميت و ضرورت پرداختن به اين موضوع است.
برگزاركننده اين همايش مجمع هماهنگي مراكز اسنادي و تاريخ پژوهي بود. اعضاء اين مجمع عبارتند از:
ـ مؤسسه مطالعات و پژوهشهاي سياسي
ـ سازمان اسناد و كتابخانه ملي جمهوري اسلامي ايران
ـ مركز اسناد انقلاب اسلامي
ـ مركز بررسي اسناد تاريخي
ـ مركز اسناد و تاريخ ديپلماسي وزارت امور خارجه
ـ دفتر مطالعات و تدوين تاريخ معاصر ايران
ـ بنياد تاريخ انقلاب اسلامي ايران
ـ دفتر ادبيات انقلاب اسلامي حوزه هنري
ـ كتابخانه، موزه و مركز اسناد مجلس شوراي اسلامي
كتاب حاضر پس از متن سخنراني خيرمقدم و متن سخنراني افتتاحيه رياست محترم مجمع تشخيص مصلحت نظام آيت‌‌الله علي‌‌اكبر هاشمي رفسنجاني، متن مقالاتي را كه خلاصه‌اي از آن در روز برگزاري اين همايش ارايه شد، در خود جاي داده است. در اين بخش متن كامل مقالات آقايان دكتر محمد رجبي، دكتر علي‌‌اكبر ولايتي و دكتر غلامحسين زرگرنژاد به دبيرخانه ارسال نشد و به ناگزير متن سخنراني ايشان عيناً درج شده است. در ادامه نيز ساير مقالات رسيده به دبيرخانه كه در روز همايش فرصت ارايه آنها به دست نيامد، تقديم گرديده است. پايان‌بخش كتاب نيز سخنراني اختتاميه حجت‌الاسلام والمسلمين احمد خزائي رياست محترم ستاد همايش و رئيس مؤسسه مطالعات و پژوهشهاي سياسي آمده است.
گفتني است متن مقالات و سخنرانيها به ترتيب ارايه در روز همايش درج شده است.
ضمن سپاس از دست‌اندركاران برگزاري اين همايش؛ از محققين و پژوهشگراني كه به دعوت دبيرخانه همايش براي ارسال مقاله پاسخ مثبت دادند، سپاسگزاريم.
اميد است اين اثر مورد مداقه اهل فن قرار گرفته و نكات بديعي فراروي مورخان و پژوهشگران تاريخ معاصر ايران قرار دهد.

مؤسسه مطالعات و پژوهشهاي سياسي
دبيرخانه دايمي همايشها و نشستهاي تخصصي  
نظرات خوانندگان:
 
چنانچه نقدی یا نظری به اثر یا مطلب فوق دارید آن را بیان فرمایید.
نام:
نام خانوادگی:
پست الکترونیک:
متن پیام:

بازگشت به صفحه اول


 
 
 استفاده از مطالب اين سايت با ذکر منبع بلامانع است.
? Design: Niknami.ir